Αναζήτηση
 Μονορόδι AISAC/PECS 

Ψυχική υγεία

Ψυχική υγεία είναι η ισορροπία μεταξύ των διαφόρων πλευρών της ζωής μας (κοινωνική, συναισθηματική, πνευματική, σωματική), που μας επηρεάζει στον τρόπο που διαχειριζόμαστε το περιβάλλον μας και κάνουμε τις επιλογές μας. Άρα είναι μέρος της όλης υγείας μας.

Η ψυχική υγεία, για τους παραπάνω λόγους, ορίζεται διαφορετικά από τους επιστήμονες διαφόρων χωρών, επειδή αυτή η έννοια επηρεάζεται από τον τοπικό πολιτισμό: τι σημαίνει υποκειμενική ευεξία, αντίληψη αυτάρκειας, αυτονομία, ικανότητες, εξάρτηση μεταξύ γενεών, αυτοπραγμάτωση του νοητικού και συναισθηματικού δυναμικού ενός ατόμου… Δεν υπάρχει τρόπος να συνδυαστούν όλα αυτά σε έναν παγκόσμια αποδεκτό ορισμό. Όλοι όμως συμφωνούν ότι το να είναι κάποιος ψυχικά υγιής δεν σημαίνει απλώς ότι δεν πάσχει από ψυχικό νόσημα. Έχει να κάνει επίσης με το πώς νιώθει για τον εαυτό του, πώς νιώθει για τους άλλους και πώς αντιδρά στις απαιτήσεις της ζωής.

Γι’ αυτό και οι ειδικοί της ΠΟΥ συμφώνησαν ότι «ψυχική υγεία» και «ψυχικό νόσημα» δεν αποτελούν αντίθετες έννοιες, αφού η απουσία νοσήματος δεν σημαίνει οπωσδήποτε υγεία! Ο πιο διαδεδομένος σήμερα τρόπος να εξετάζεται η ψυχική υγεία κάποιου είναι το να διερευνάται η λειτουργικότητά του: πόσο αποτελεσματικός και επιτυχής είναι σε διάφορους τομείς. Για παράδειγμα, να αντεπεξέρχεται στις πιέσεις, να διατηρεί ικανοποιητικές σχέσεις, να ζει ανεξάρτητα, να νιώθει ικανός, να βγαίνει μέσα από δύσκολες καταστάσεις.

Η ψυχική υγεία αποτελεί ένα συνεχές. Δηλαδή μπορεί να «βαθμολογείται» με διάφορους βαθμούς. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια, πιστεύεται ότι ο άνθρωπος πρέπει να διαθέτει ευημερία, ούτως ώστε να μπορεί να βελτιώνει την ψυχική του υγεία. Δίνεται, με άλλα λόγια, ιδιαίτερη βαρύτητα στη συναισθηματική ευημερία, στο βίωμα μιας γεμάτης και δημιουργικής ζωής, στην ευελιξία να αντεπεξέρχεται κανείς στις προκλήσεις της ζωής.

Μπορούμε επίσης να μιλάμε για ψυχική υγιεινή, δηλαδή για εδραίωση και διατήρηση της ψυχικής υγείας. Άρα, από τη μια μεριά έχουμε τα ψυχικά νοσήματα και τις προσπάθειες των ειδικών να αποκαταστήσουν τις ψυχικές λειτουργίες, από την άλλη έχουμε το ενδιαφέρον για ενδυνάμωση της ψυχικής υγείας. Όπου το ολιστικό μοντέλο περιλαμβάνει έννοιες της ανθρωπολογίας, της παιδαγωγικής, της ψυχολογίας, της θρησκείας, της κοινωνιολογίας και θεωρίες της ψυχολογίας (εξελικτική, κοινωνική, κλινική, για την προσωπικότητα, την υγεία).

Ένα μοντέλο ευημερίας (ευδαιμονίας), που έχει προταθεί, είναι ένα μοντέλο 5 τομέων και 12 υποτομέων, που χαρακτηρίζουν την υγιή λειτουργικότητα και είναι βασικός παράγων ευημερίας. Οι τομείς: πνευματικότητα (ουσία), εργασία/ ψυχαγωγία, φιλία, έρωτας, αυτο-διεύθυνση. Οι υποτομείς: αυταξία, αυτο-έλεγχος, ρεαλιστικές πεποιθήσεις, συναισθηματική επίγνωση και προσαρμοστικότητα, επίλυση προβλημάτων και δημιουργικότητα, αίσθηση χιούμορ, διατροφή, άσκηση, αυτο-φροντίδα, διαχείριση των πιέσεων (στρες), ταυτότητα φύλου, πολιτισμική ταυτότητα. (βλ. στο Myers, J.E.; Sweeny, T.J.; Witmer, J.M. (2000). 'The wheel of wellness counseling for wellness: A holistic model for treatment planning. Journal of Counseling and Development'. Journal of Counseling and Development 78: 251-266.)

Ψυχιατρική και ψυχοπαθολογία

Όπως η παιδιατρική αποτελεί μια ειδική παθολογία των παιδιών, έτσι και η παιδοψυχιατρική είναι ψυχιατρική παιδιών και εφήβων. Η Παιδοψυχιατρική Εταιρεία Ελλάδος έχει ζητήσει από τις αρμόδιες αρχές της Πολιτείας (Υπουργείο Υγείας και Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας) την μετονομασία της ειδικότητας από «Παιδοψυχιατρική» σε «Ψυχιατρική Παιδιών και Εφήβων» ούτως ώστε στη χώρα μας να χρησιμοποιείται αυτή η ονομασία, που ισχύει και διεθνώς.

Η Ψυχιατρική Παιδιών και Εφήβων ασχολείται με τις ψυχικές διαταραχές των ηλικιών αυτών. Τι είναι όμως οι ψυχικές διαταραχές; Για να κατανοήσουμε τον όρο, ας δούμε πρώτα τι είναι η ψυχική υγεία.

Kάθε διαταραχή της ψυχικής υγείας είναι βιοψυχοκοινωνικής αιτιολογίας, δηλαδή εξαρτάται 1) από το νευρικό σύστημα και τη γενικότερη υγεία, 2) από το στρες, τα συναισθήματα και την προσωπικότητα, και 3) από παράγοντες του κοινωνικού περιβάλλοντος (τοπικός πολιτισμός και αντιλήψεις, κοινωνικές συνθήκες, οικογένεια, σχολείο κ.ά.). Η συστημική προσέγγιση στην ψυχολογία μας έχει βοηθήσει πολύ στην κατανόηση του ρόλου της οικογένειας. Η ψυχολογία έχει διερευνήσει επί δεκαετίες τον ρόλο της προσωπικότητας, των σχέσεων και των συναισθημάτων, των βιωμάτων. Τα τελευταία χρόνια μαθαίνουμε πάρα πολλά και καταπληκτικά για το ρόλο του σώματος και του νευρικού συστήματος.

Οι επιστήμονες συμφωνούν πια ότι οι ψυχικές διαταραχές είναι νευροβιολογικές. Αυτό δεν σημαίνει απλώς νευροχημικές, αλλά έχουν σχέση με πολλές διεργασίες εντός του ΚΝΣ, όπως τα νευρωνικά δίκτυα, η γνωστική επεξεργασία, η πλαστικότητα του νευρικού ιστού, η μεταγωγή σήματος μέσω διαύλων ιόντων, οι κιρκαδιανοί ρυθμοί κ.ά.

Οι ψυχικές και οι νευρολογικές διαταραχές είναι πάρα πολύ συχνές. Η κλασικές έρευνες μέχρι πρόσφατα υπο-εκτιμούσαν την επιβάρυνση της παγκόσμιας υγείας από αυτές τις διαταραχές, οι οποίες συνήθως δεν επιφέρουν θάνατο, αλλά αναπηρίες. Ευθύνονται για το 1% των θανάτων, αλλά για το 11% της παγκόσμιας επιβάρυνσης της υγείας! Αυτό το τεράστιο ποσοστό των νευροψυχιατρικών διαταραχών εκτιμάται ότι θα έχει φτάσει το 15% περί το 2020, κυρίως λόγω της γήρανσης του πληθυσμού.

Στα παιδιά και στους εφήβους η ψυχιατρική επιδημιολογία δεν είναι πολύ διαφορετική. Ένα στα πέντε ανήλικα άτομα βιώνουν κάποια παροδική ή μόνιμη κατάσταση, που αξίζει την προσοχή παιδοψυχιάτρου και άλλων ειδικών.

Με αυστηρά κριτήρια, το 5% των παιδιών και εφήβων έχουν κάποια σοβαρή διαταραχή. Με πιο χαλαρά κριτήρια (δηλαδή χωρίς μεγάλη πτώση στη λειτουργικότητα) το 12% των παιδιών και εφήβων βιώνουν κάποια διαταραχή. Πιστεύεται ότι πριν από την εφηβεία τα ποσοστά των σοβαρών καταστάσεων είναι μικρότερα. Επίσης, πριν από την εφηβεία τα αγόρια παρουσιάζουν περισσότερα συμπτώματα, ενώ από την προεφηβεία και εξής τα κορίτσια υπερτερούν σε δυσκολίες.